Filyos Antik Kenti Gezisi: Karadeniz Kıyısında Antik Tios'un İzleri

Karadeniz'in hırçın dalgalarının binlerce yıldır döğdüğü kayalıklarda, zamanın unuttuğu ama tarihin asla silmediği bir kent gizlidir. Zonguldak'ın Çaycuma ilçesine bağlı Filyos beldesinde yer alan Tios Antik Kenti, MÖ 7. yüzyıldan bugüne uzanan destansı bir hikâyeyi taşlara kazımıştır. Karadeniz kıyısındaki Yunan-Roma kentleri arasında modern yerleşim veya alüvyon altında kalmamış tek örnek olan bu kadim liman kenti, arkeoloji dünyası için eşsiz bir hazine niteliğindedir.

Filyos Antik Kenti Nerede?

Tios Antik Kenti (Filyos Antik Kenti), Zonguldak ilinin Çaycuma ilçesine bağlı Filyos beldesinde, Karadeniz kıyısında konumlanmaktadır. Filyos (Billaios) Nehri'nin denize döküldüğü noktanın hemen doğusunda kurulan kent, antik dönemde Bithynia ile Paphlagonia bölgelerinin kesiştiği stratejik bir noktada yer almaktaydı.

Mesafeler:

• Zonguldak merkeze: 25 km

  
  

• Çaycuma ilçe merkezine: 23 km

  
  

• Karabük'e: Yaklaşık 70-80 km

  
  

• Safranbolu'ya: Yaklaşık 80-90 km

  
  

• Ankara'ya: Yaklaşık 280-300 km

  
  

Kent, kuzeyde Karadeniz, batıda Herakleia Pontike (Karadeniz Ereğlisi), doğuda Amastris (Amasra), güneyde ise Hadrianopolis (Karabük-Eskipazar) ile çevrelenmiştir.

Tios Antik Kenti'nin Tarihi

Kuruluş ve İsim

Antik kaynaklara göre Tios, MÖ 7. yüzyılın ikinci yarısında Batı Anadolu'daki Miletos kentinden gelen kolonistler tarafından kurulmuştur. Bizans yazarı Stephanos Byzantinos'a göre, kenti kuran kafilenin başında Tios adında bir Miletoslu rahip bulunuyordu ve kent adını bu kurucusundan almıştır.

Antik coğrafyacı Strabon ve Bizans yazarı Eustathios'a göre, Helen kolonizasyonundan önce bu bölgede Kaukonlar adında Thrakia kökenli bir Paphlagonia kabilesi yaşamaktaydı. Kent tarih boyunca Tios, Tieion, Tianon, Tium, Billaios gibi farklı isimlerle anılmıştır. Bugünkü "Filyos" adı da muhtemelen Billaios sözcüğünün zamanla ses değişimine uğramasından ortaya çıkmıştır.

Helenistik ve Roma Dönemleri

MÖ 4. yüzyılda Herakleia Pontike'deki tiranlık devletinin yönetimi altında bulunan Tios, Büyük İskender'in imparatorluğunun ardından sırasıyla Lysimakhos Krallığı, Kraliçe Amastris yönetimi, Bithynia Krallığı ve Pontus Krallığı gibi bölgesel güçlerin egemenliğinde kalmıştır.

Kısa bir bağımsızlık döneminde kent, "Eleutheria (Bağımsızlık)" yazılı kendi bronz sikkelerini darp etmiştir. MÖ 70 yılında Romalı General Aurelius Cotta tarafından gerçekleştirilen bir sefer sonucunda Roma egemenliğine giren Tios, asıl gelişimini bu dönemde göstermiştir.

Ticaret Merkezi Olarak Tios

Antik çağlar boyunca Karadeniz'de önemli bir liman kenti olan Tios, nehir ve deniz taşımacılığı sayesinde balık, şarap ve tahıl gibi ürünlerin ticaretinin yapıldığı bir merkez konumundaydı. Claudiupolis (Bolu) kentinden gelen büyük karayolu Filyos Nehri boyunca denize, yani Tios kentine uzanmaktaydı. Bu gelişmiş ulaşım ağı sayesinde kent, Batı Karadeniz'in iç bölgelerinde üretilen ürünlerin dünyaya açılmasına aracılık ediyordu.

Bizans ve Sonrası

Bizans döneminde önemli bir piskoposluk merkezi olan Tios, 1261'de Cenevizlilerin kontrolüne geçmiştir. 15. yüzyılda (1459-1460) Fatih Sultan Mehmet döneminde Osmanlı topraklarına katılan kent, zamanla küçük bir balıkçı köyüne dönüşmüştür.

Filyos Antik Kenti'nde Görülecek Yapılar

Yaklaşık 60 hektarlık bir alana yayılan Tios, Yukarı Şehir (Akropolis) ve Aşağı Şehir olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. 2006 yılından bu yana sürdürülen arkeolojik kazılarla birçok önemli yapı gün yüzüne çıkarılmıştır:

Filyos Kalesi ve Akropolis

Romalılar tarafından yapıldığı düşünülen Filyos Kalesi, kentin denize hakim bir noktasındaki burun üzerinde kurulmuştur. Güçlü ve heybetli bir görünüm kazandırmak için yapımında iri taşlar kullanılmıştır. Akropolis, doğu-batı doğrultusunda yaklaşık 400 metre uzunluğunda ve 100 metre genişliğinde bir yarımadadır. Batıdan doğuya doğru 30 metreden 75 metreye kadar kademeli olarak yükselen dört ayrı terastan oluşmaktadır.

Roma Tiyatrosu

Kentin güneyinde yer alan Roma dönemine ait tiyatro, antik dönemin sosyal yaşamına dair önemli izler taşımaktadır. Yamaca yaslanmış olan tiyatronun 2000'den fazla kişi kapasitesine sahip olduğu düşünülmektedir. Yapılan temizlik çalışmalarında oturma sıralarının bir kısmı ile sahne binası ortaya çıkarılmış, ayrıca iki mermer heykel parçasına rastlanmıştır.

Su Kemeri

Çayır Mağarası'ndan çıkan suyu kente taşıyan su kemeri kalıntıları, Roma mühendisliğinin önemli bir örneğidir. Su kemerinin hemen yakınında anıtsal bir meydan çeşmesi olması muhtemel bir yapı da bulunmuştur.

Antik Liman ve Mendirekler

Karadeniz ticaretinin izlerini taşıyan liman kalıntıları, kentin denizle olan güçlü bağını göstermektedir. Sular altında kalan antik liman ve mendirekleri, kentin denizcilik faaliyetlerinin önemini ortaya koymaktadır.

Nekropol Alanları

Tios Antik Kenti'nin kuzeyinde ve güneyinde iki büyük nekropol alanı bulunmaktadır. Kuzey nekropol, MÖ 6. yüzyıldan MS 7. yüzyıla kadar uzanan bir zaman dilimine tarihlenmektedir. Roma İmparatorluk Dönemi'nden kalma onlarca mezar odası ve 154 lahit mezarın bulunduğu bu bölge, Karadeniz Bölgesi'nin en kapsamlı nekropol alanı olarak gösterilmektedir. Kazılarda 1.200'den fazla eser bulunmuştur.

Diğer Kalıntılar

• Sahil surları (Roma ve Bizans dönemlerine tarihlenen)

  
  

• İki hamam yapısı (biri antik liman yakınında, diğeri agora yakınlarında)

  
  

• Bizans kilisesi ve bazilika kalıntıları

  
  

• Tonozlu galeri

  
  

• Sarnıçlar

  
  

• Tapınak terası (Korinth düzeninde Roma tapınağı)

  
  

• Yol kalıntıları

  
  

Filyos Antik Kenti'ne Nasıl Gidilir?

Karabük/Safranbolu'dan Ulaşım

Safranbolu veya Karabük'ten Filyos'a ulaşmak için en pratik yol Zonguldak-Karabük karayolunu kullanmaktır. Karabük'ten Zonguldak istikametine ilerleyerek Çaycuma üzerinden Filyos'a ulaşabilirsiniz. Mesafe yaklaşık 70-80 km olup, yolculuk 1-1,5 saat sürmektedir.

Zonguldak'tan Ulaşım

Zonguldak merkezden Filyos'a özel araçla yaklaşık 30-40 dakikada ulaşılabilir. Ayrıca Zonguldak'tan Filyos'a düzenli minibüs seferleri bulunmaktadır.

Tren ile Ulaşım

Ankara-Zonguldak hattında sefer yapan trenler Filyos Tren İstasyonu'nda durmaktadır. İstasyondan kısa bir yürüyüşle antik kente ulaşmak mümkündür. Zonguldak-Karabük arasındaki tren güzergahı, Türkiye'de deniz kenarından seyahat edebileceğiniz ender hatlardan biridir.

Havayolu ile Ulaşım

En yakın havaalanı Zonguldak Çaycuma Havalimanı'dır. Havalimanından araç kiralayarak veya toplu taşıma araçlarıyla Filyos'a kısa sürede ulaşabilirsiniz.

Filyos Antik Kenti Giriş Ücreti ve Ziyaret Bilgileri

Giriş Ücreti: Ücretsiz

Ziyaret Saatleri: Açık alan olduğundan belirli bir saat kısıtlaması bulunmamaktadır. Ancak gün ışığında ziyaret edilmesi tavsiye edilir.

Önemli Not: Alan arkeolojik sit alanı statüsünde olup kazılar devam etmektedir. Bu nedenle bazı bölgelere giriş kısıtlı olabilir. Fotoğraf ve video çekimi serbesttir.

Ziyaret İçin En İyi Dönem

Filyos Antik Kenti yılın her mevsimi ziyaret edilebilir. Ancak Karadeniz ikliminin etkisiyle kış ayları yağışlı geçebilir. Bahar ve yaz ayları (Nisan-Eylül) ziyaret için en ideal dönemdir. Tiyatro ve surları detaylı görmek için güneşli havalarda gitmek tercih edilmelidir.

Filyos'ta Yapılabilecek Aktiviteler

Tarihi Keşif

Antik kentin tiyatrosunu, kalesini, surlarını ve nekropol alanlarını gezerek 2700 yıllık bir tarih yolculuğuna çıkabilirsiniz. Kazı çalışmalarının devam etmesi, her ziyarette yeni keşifler görme şansı sunmaktadır.

Fotoğrafçılık

Karadeniz'in mavisi ile antik kalıntıların buluştuğu bu nokta, fotoğraf tutkunları için eşsiz kareler sunmaktadır. Özellikle gün batımında kale ve deniz manzarası muhteşem görüntüler oluşturmaktadır.

Filyos Plajı

Antik kentin hemen yanı başındaki Filyos Plajı, yaklaşık 2 km uzunluğuyla denize girme imkânı sunmaktadır. Yeşilin mavi ile buluştuğu bu plaj, tarihi kalıntılarla süslenmiş benzersiz bir atmosfere sahiptir.

Filyos Deltası ve Kuş Gözlemi

Filyos Deltası, Batı Karadeniz'in önemli deltalarından biridir. Türkiye'de nadir görülen 30 kuş türünden 20'si bu deltada gözlemlenmektedir. Kuş gözlemcileri için ideal bir noktadır.

Filyos Antik Kenti Çevresinde Gezilecek Yerler

Amasra

Filyos'un doğusunda yer alan antik Amastris kenti, bugün Bartın'a bağlı turistik Amasra ilçesidir. Tarihi kalesi, sahili ve balık restoranlarıyla ünlüdür.

Karadeniz Ereğlisi

Batıda yer alan antik Herakleia Pontike, bugün Zonguldak'ın Ereğli ilçesidir. Cehennemağzı Mağaraları ve tarihi dokusuyla görülmeye değer bir noktadır.

Safranbolu

UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki tarihi evleri, konakları ve geleneksel çarşısıyla Safranbolu, Filyos gezisine eklenebilecek mükemmel bir rotadır.

Pratik Bilgiler ve Öneriler

• Açık alanda olduğundan mevsime uygun kıyafet ve rahat yürüyüş ayakkabısı tercih edin

  
  

• Güneş kremi, şapka ve su bulundurun

  
  

• Kazı alanlarında kurallara uyun ve kalıntılara dokunmayın

  
  

• Karadeniz'in değişken havası nedeniyle yanınıza yağmurluk alın

  
  

• Antik kenti gezdikten sonra Filyos Plajı'nda dinlenebilirsiniz