Hadriana Antik Kenti Kazıları: En Son Arkeolojik Bulgular ve Keşifler

Karabük'ün Eskipazar ilçesinde yer alan Hadrianoupolis Antik Kenti, 2003 yılından bu yana sürdürülen sistematik arkeolojik kazılarla Karadeniz Bölgesi'nin en önemli arkeolojik merkezlerinden biri haline gelmiştir. Hadriana antik kenti kazıları, Roma ve Erken Bizans dönemlerine ait pek çok değerli bulguyu gün yüzüne çıkarmaktadır.

Hadriana Antik Kenti Kazıların Tarihçesi ve Kapsamı

Hadrianoupolis'te ilk sistemli kazı çalışmaları 2003 yılında Karadeniz Ereğli Müzesi Müdürlüğü öncülüğünde başlamıştır. 2005 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi'nden Prof. Dr. Ergün Laflı başkanlığında yüzey araştırmaları, 2006 yılında ise kazı çalışmaları başlatılmıştır. Günümüzde kazılar Karabük Üniversitesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Ersin Çelikbaş koordinatörlüğünde sürdürülmektedir.

Yaklaşık 12 kilometrekarelik bir alanı kapsayan antik kentte bugüne kadar iki hamam, iki kilise yapısı, bir savunma yapısı, kaya mezarları, tiyatro, kemerli ve kubbeli bir yapı, anıtsal kültik niş, sur, villa ve çeşitli kült alanları gün yüzüne çıkarılmıştır.

2022 Yılının En Önemli Keşfi: Asklepios Kültü

2022 yılı kazı sezonunun en dikkat çekici bulgusu, sağlık tanrısı Asklepios'a ait bir adak yazıtının keşfedilmesidir. Kazı Başkanı Doç. Dr. Ersin Çelikbaş, bu bulgunun Hadrianoupolis ve Karadeniz arkeolojisi açısından büyük önem taşıdığını vurgulamıştır.

Yazıtta "Kurtarıcı Asklepios'a Ailios Deiotaros sundu" ifadesi yer almaktadır. Bu keşif, Karadeniz bölgesinde Asklepios kültünün varlığının ilk kez epigrafik olarak kanıtlanması açısından tarihi bir öneme sahiptir. Daha önce kentte basılan sikkelerde Asklepios figürleri görülmüş, bir adak sütununda patera ve yılan sembolleri tespit edilmişti; ancak yazıtın bulunması bu kültün varlığını kesin olarak ortaya koymuştur.

Kentin Tarihinin Yeniden Yazılması

Son kazılar, Hadrianoupolis'in tarihinin düşünülenden çok daha eskiye dayandığını ortaya koymuştur. Daha önce kentin MÖ 1. yüzyıl Geç Hellenistik dönemde kurulduğu düşünülürken, 2020 yılı kazılarında Geç Kalkolitik döneme ait bulgular tespit edilmiştir. Bu keşif, bölgedeki yerleşimin günümüzden yaklaşık 5.500 yıl öncesine, yani MÖ 3500'lere kadar uzandığını göstermektedir.

Kilise C Yapısı ve Roma Dönemi Katmanları

2017 yılında kazısına başlanan Kilise C yapısının altında Erken Roma dönemine ait bir yapı ortaya çıkmıştır. Bu bulgu, Bizans dönemi kiliselerinin daha erken dönem yapılarının üzerine inşa edildiğini kanıtlamaktadır. Söz konusu katmanlaşma, kentin kesintisiz bir yerleşim tarihine sahip olduğunu göstermektedir.

Mozaik Buluntuları

Hadrianoupolis kazılarının en etkileyici bulguları arasında zemin mozaikleri yer almaktadır. "Karadeniz'in Zeugması" olarak anılan antik kentte ortaya çıkarılan mozaikler, dönemin sanat anlayışını ve ikonografik zenginliğini yansıtmaktadır.

Kilise A (Chora Kilisesi) mozaiklerinde Nuh'un Gemisi temalı hayvan tasvirleri, Kilise B'de (Dört Nehir Kilisesi) dünyada benzeri olmayan Cennet Nehirleri personifikasyonları bulunmaktadır. Bu mozaikler MS 5-6. yüzyıllara tarihlenmektedir.

Nekropol Çalışmaları

Güney Nekropol olarak adlandırılan alanda yürütülen çalışmalar, kentin ölü gömme gelenekleri hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Kaya mezarlarından oluşan bu alanda MS 2., 4. ve 6. yüzyıllara tarihlenen yoğun kullanım dönemleri tespit edilmiştir. Bugüne kadar 33'ten fazla mezar ortaya çıkarılmıştır.

Cam Atölyesi Keşfi

Kilise C'nin bitişiğinde keşfedilen bir yapıda, antik dönem cam üretimine dair önemli bulgular elde edilmiştir. Binlerce cam kap parçası, hatalı üretim parçaları, cam külçeleri ve ocak kalıntıları, bu alanın MS 6. yüzyılın sonlarından 7. yüzyılın ortalarına kadar faaliyet gösteren bir cam atölyesi olduğunu ortaya koymaktadır.

Ören Yeri Statüsü

2025 yılında Hadrianoupolis Antik Kenti, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın onayıyla ören yeri statüsüne kavuşmuştur. Safranbolu Müze Müdürlüğü'ne bağlanan antik kentte karşılama merkezi, yürüyüş alanları ve cam teraslar ziyaretçilerin hizmetine sunulmuştur.

Gelecek Kazı Sezonları

Hadrianoupolis'te henüz kazılmamış geniş alanlar bulunmaktadır. Jeoradar çalışmaları, toprak altında bazilikal planlı bir kilise ile haç planlı bir martyriumun varlığını tespit etmiştir. Bu yapıların Aziz Alypius Stylites ile ilişkili olabileceği düşünülmektedir. Gelecek kazı sezonlarında bu alanların araştırılması planlanmaktadır.

Sonuç

Hadriana antik kenti kazıları, her sezon yeni ve heyecan verici bulgularla arkeoloji dünyasının dikkatini çekmeye devam etmektedir. Asklepios kültünün keşfi, kentin tarihinin binlerce yıl geriye götürülmesi ve eşsiz mozaik buluntuları, Hadrianoupolis'in Anadolu arkeolojisindeki önemini gözler önüne sermektedir.