Hadriana Antik Kenti Nasıl Kuruldu? Roma İmparatorluğu Dönemine Yolculuk

Hadriana Antik Kenti kuruluş hikayesi, bugünkü Karabük'ün Eskipazar ilçesinde toprak altında yatan dev bir Roma şehrinin nasıl doğduğunu anlatır. Peki bu kent neden bu konumda kuruldu, adını nereden aldı ve Roma İmparatorluğu için neden önemliydi? Bu soruların yanıtı, hem bir imparatorun vizyonunda hem de Anadolu'nun coğrafi gerçeklerinde gizlidir. Hadriana Antik Kenti kuruluş hikayesini anlamak için Roma öncesi döneme, İmparator Hadrianus'un kent politikasına ve bölgenin stratejik değerine birlikte bakalım.

Hadriana Antik Kenti Kuruluş Hikayesi: Roma Öncesi Kökenler

Kentin İlk Adı ve Hellenistik Dönem Geçmişi

Hadriana Antik Kenti kuruluş hikayesi, pek çok kişinin sandığından çok daha eskilere uzanır. Arkeolojik veriler, bu bölgedeki yerleşimin milattan önce 1. yüzyılda Geç Hellenistik dönemde başladığını göstermektedir. Kentin bilinen en eski adı Kaisareis Proseilemmeneitai'dir. Bu Yunanca isim, bölgenin Roma'nın Anadolu'daki idari yapısına erken dönemde dahil olduğuna işaret eder. Kent, MS 5-6. yüzyılda Galatia eyaletine bağlıyken bu adı taşıyordu.

Proseilemmeneitai terimi "sonradan kabul edilenler" ya da "katılmış olanlar" anlamına gelir ve kentin, büyük bir Roma eyaletine daha sonra eklenmiş bir yerleşim olduğunu düşündürür. Bu ismin varlığı, Hadriana Antik Kenti kuruluş hikayesinin tek bir ana kadar değil, uzun bir süreç boyunca şekillendiğini kanıtlar.

Coğrafi Konum: Neden Tam Olarak Burası?

Kent, Paphlagonia, Bithynia ve Galatia bölgelerinin sınırlarının kesiştiği bir noktada yer alır. Bu konum tesadüf değildir. Hadrianoupolis, Nicomedia'dan (İzmit) Amaseia'ya (Amasya) uzanan ana askeri ve ticari yolun hemen kuzeyinde konumlanmıştır. Aynı zamanda Karadeniz kıyısındaki Amastris (Amasra) limanından güneye inen tali bir yol da kentten geçmekteydi. Eskipazar Çayı'nın oluşturduğu verimli vadi, tarım ve özellikle bağcılık için son derece elverişliydi. Kentin hem ulaşım ağının merkezinde olması hem de tarımsal üretim potansiyeli, Roma'nın bölgede kalıcı ve güçlü bir yerleşim kurmak istemesinin temel nedenleridir.

Hadriana Antik Kenti Kuruluş Hikayesinde İmparator

Hadrianus'un Rolü

Gezgin İmparator ve Şehir Adlandırma Geleneği

Hadriana Antik Kenti kuruluş hikayesinin merkezinde, MS 117-138 yılları arasında hüküm süren Roma İmparatoru Publius Aelius Hadrianus yer alır. Hadrianus, Roma tarihinin en çok seyahat eden imparatorudur. Yirmi yılı aşan iktidarının yarısından fazlasını başkent dışında, eyaletleri bizzat gezerek geçirmiştir. Britanya'dan Mısır'a, İspanya'dan Suriye'ye kadar imparatorluğun tüm köşelerini dolaşmıştır. Hadrianus'un ayırt edici politikası, fethettikleri topraklara sadece Roma kültürünü dayatmak yerine, yerel gelenekleri koruyup desteklemekti. Özellikle Yunan (Hellen) kültürüne büyük hayranlık duyuyor, kentlere yeni statüler veriyor, altyapı yatırımları yapıyor ve birçoğunu kendi adıyla yeniden adlandırıyordu. Araştırmalar, Hadrianus'un doğrudan ilgilendiği kent sayısının 130'u aştığını ortaya koymaktadır.

Adının Hadrianoupolis'e Dönüşmesi

MS 2. yüzyılda kentin adı Kaisareis Proseilemmeneitai'den önce Kaisareis Hadrianopoleitai'ye, sonra doğrudan Hadrianoupolis'e dönüşmüştür. Yunanca "Hadrianou" (Hadrianus'un) ve "polis" (kent) kelimelerinin birleşiminden oluşan bu isim, kentin imparatora atfedildiğini gösterir. Hadrianus'un Anadolu'yu MS 123-124 ve MS 129-132 yıllarında kapsamlı olarak iki kez ziyaret ettiği bilinmektedir. İlk ziyaretinde Iuliopolis'ten (Çayırhan) geçerek kuzey yolu üzerinden Bithynion-Klaudiopolis (Bolu) istikametine ilerlemiştir. Eskipazar'daki kent tam da bu güzergah üzerinde bulunduğundan, Hadrianus'un bölgeyi bizzat gördüğü ve kente kendi adını verdiği tahmin edilmektedir. Anadolu genelinde Hadrianoutherai (Balıkesir civarı), Hadrianoi (Orhaneli) ve Hadrianopolis (Edirne) gibi birçok kent de aynı dönemde imparatorun adını almıştır.

Hadriana Antik Kenti Kuruluş Hikayesinde Askeri ve Stratejik Boyut

Roma İmparatorluğu'nun Güney Paphlagonia Karargahı

Hadriana Antik Kenti kuruluş hikayesinin en heyecan verici boyutu, son yıllardaki kazılarla gün yüzüne çıkmıştır. Kazı başkanı Doç. Dr. Ersin Çelikbaş, kentte bulunan savaş aletleri, zırh parçaları ve demir maskelerin, Hadrianoupolis'in Roma İmparatorluğu'nun Güney Paphlagonia'daki bir askeri karargahı olduğunu kesinleştirdiğini açıklamıştır. Bu buluntular kentin yalnızca sivil bir yerleşim değil, aynı zamanda bölgenin güvenliğini sağlayan stratejik bir üs olduğunu ortaya koyar. Roma İmparatorluğu, Anadolu'nun iç kesimlerinden Karadeniz kıyısına uzanan yolları kontrol etmek ve sınır güvenliğini sağlamak için bu konumda kalıcı bir askeri varlık sürdürmüştür. Hadriana Antik Kenti kuruluş hikayesi böylece askeri strateji ile kentsel planlama arasındaki Roma mantığını da gözler önüne serer.

Kezios Nehri ve Kent Kimliğinin Kanıtları

Kazılarda bulunan MS 2. yüzyıla ait bir sikke, Hadrianoupolis'in kent kimliğine dair çarpıcı bir kanıt sunmuştur. Sikkenin üzerinde nehir tanrısı betimi ve altında "Kezios" yazısı yer almaktadır. Bu keşif, antik dönemde Eskipazar Çayı'nın Kezios olarak adlandırıldığını ve kentin kendi sikkesini basacak düzeyde bir idari statüye sahip olduğunu gösterir. Bir kentin kendi adına sikke basması, Roma dünyasında belirli bir özerklik ve prestij anlamına geliyordu. Kezios sikkesi, daha önce literatürde bilinmeyen bir bilgiydi ve Hadrianoupolis'in Roma İmparatorluğu içindeki konumunu yeniden değerlendirmeye olanak tanımıştır.

Hadriana Antik Kenti Kuruluş Hikayesi: Kentten

İmparatorluğa Uzanan Gelişim

Geç Antik Çağ'da Yönetim Değişiklikleri

Hadriana Antik Kenti kuruluş hikayesinin devamında kent, farklı Roma eyaletlerine bağlanarak idari yapıda önemli değişiklikler yaşamıştır. Geç Antik Çağ'da ilk olarak Paphlagonia eyaletine bağlı olan Hadrianoupolis, İmparator I. Theodosius döneminde (MS 379-395) yeni kurulan Honorias eyaletinin sınırlarına katılmıştır. Honorias, Paphlagonia ve Bithynia'nın bazı bölümlerinin birleştirilmesiyle oluşturulmuştu. İmparator Justinianus döneminde (MS 527-565) ise 535 yılında yapılan yeni düzenlemelerle kent yeniden Paphlagonia sınırlarına dahil edilmiştir. Ancak ilginç bir ayrıntı olarak, Hadrianoupolis Piskoposluğu kilise yönetimi açısından Honorias'a bağlı kalmaya devam etmiştir. Bu durum, kentin hem siyasi hem dini açıdan bölgesel öneme sahip olduğunu gösterir.

50.000 Nüfuslu Bir Antik Kent

Nekropolis çalışmaları, Hadrianoupolis'in MS 4-6. yüzyıllar arasındaki altın çağında nüfusunun yaklaşık 50.000 kişiye ulaştığını ortaya koymuştur. Bu dönemde kent olağanüstü bir genişleme yaşamış, anıtsal kamu binaları, hamamlar, kiliseler, tiyatro ve villalar inşa edilmiştir. Hadrianoupolis'te bugüne kadar 14'ten fazla kamu yapısı ve çok sayıda konut kalıntısı tespit edilmiştir. Kentteki cam üretim atölyeleri, bağcılık ve şarap üretimi verileri, mozaikli kilise zeminleri ve sivil mimari kalıntılar, Hadrianoupolis'in yalnızca askeri değil, aynı zamanda ekonomik ve kültürel açıdan da son derece gelişmiş bir kent olduğunu kanıtlar. Kent, doğu-batı yönünde 8 km, kuzey-güney yönünde 4 km'lik bir alana yayılmıştır.