Hadrianapolis UNESCO Yolunda: Karadeniz'in Zeugması Dünya Mirasına Aday

Karabük'ün Eskipazar ilçesinde yer alan Hadrianoupolis Antik Kenti, "Karadeniz'in Zeugması" olarak anılmakta ve UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınması hedeflenmektedir. Türkiye Tanıtma Platformu (TUTAP) Yönetim Kurulu Başkanı Fikret Yıldız'ın da özellikle vurguladığı üzere, Hadrianapolis UNESCO yolunda kritik bir dönemece girmiştir.

TUTAP'ın Hadrianapolis Vurgusu

TUTAP Yönetim Kurulu Başkanı Fikret Yıldız, Karabük turizmine önemli katkılar sunması beklenen ve UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınması hedeflenen Hadrianapolis Antik Kenti'nin önemine dikkat çekmiştir.

Başkan Yıldız, Hadrianapolis'in hem Türkiye hem de Karabük ve Eskipazar açısından son derece kıymetli bir tarihi miras olduğunu belirterek, UNESCO sürecinin başlamasıyla birlikte ziyaretçi sayısında ciddi bir artış yaşanacağını ifade etmiştir.

Kazı çalışmalarının devam ettiği ve önemli eserlerin gün yüzüne çıkarıldığı Hadrianapolis Antik Kenti'ni de ziyaret eden Yıldız, Göbeklitepe, Çatalhöyük, Hierapolis, Efes, Bergama, Laodikeia ve Perge gibi dünya mirası alanlarının ülke tanıtımına ve ekonomisine sağladığı katkının, Hadrianapolis Antik Kenti için de mümkün olduğunu vurgulamıştır.

TUTAP olarak talep edilen her türlü desteği vermeye hazır olduklarını ifade eden Yıldız, yerel yöneticilerin bu süreçte daha fazla hassasiyet göstermesinin ve Karabük'ün markalaşması adına daha nitelikli ve somut adımlar atılmasının büyük önem taşıdığını sözlerine eklemiştir.

UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi Nedir?

UNESCO Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme kapsamında Taraf Devletler, UNESCO Dünya Miras Listesi'ne kaydedilmesi uygun olan varlıklara ilişkin envanterlerini (geçici liste) UNESCO Dünya Miras Merkezi'ne iletmekle yükümlüdürler.

Geçici Liste uygulaması, 1972 yılında kabul edilen sözleşmeye dayalı olarak 1977 yılında UNESCO tarafından hayata geçirilmiştir.

Bir alanın Geçici Liste'ye kabul edilmesi için belirli seçim kriterlerini karşılaması gerekir. Bu kriterler, doğal güzellikler, mimari değerler, kültürel gelenekler, tarihi önemi ve biyolojik çeşitlilik gibi farklı alanları kapsar.

Türkiye'nin UNESCO Dünya Mirası Varlıkları

UNESCO'nun 1972 yılında kabul ettiği Dünya Kültürel ve Doğal Mirasın Korunmasına Dair Sözleşmeye bağlı olarak oluşturulan listede 2025 yılı itibariyle 1248 miras yer almaktadır. Bunlardan 972'si kültürel, 235'i doğal ve 41'i karma (doğal ve kültürel) miraslardır. Unesco

Türkiye'nin söz konusu listede 20'si kültürel, 2'si karma olmak üzere 22 miras alanı bulunmaktadır.

İlk kez 1994 yılında UNESCO Dünya Miras Merkezi'ne iletilen Türkiye'nin Geçici Listesi 2000, 2009, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021 ve 2023 yıllarında güncellenmiş olup bu listede 4 karma (kültürel/doğal), 3 doğal ve 72 kültürel olmak üzere toplam 79 adet varlık bulunmaktadır.

Hadrianapolis'in UNESCO Kriterleri Açısından Değeri

UNESCO Dünya Miras Listesi'ne seçilme kriterleri şunlardır: (i) insanoğlunun yaratıcı dehasının bir şaheserini temsil eder; (ii) mimari veya teknoloji, abidevi sanatlar, şehir planlama veya peyzaj tasarımı konusundaki gelişmeler üzerine bir zaman zarfı içinde dünyanın belli bir kültürel alanında insan değerleri arasındaki önemli alışverişi sergiler; (iii) yaşayan veya ortadan yok olmuş bir kültürel geleneğe veya bir medeniyete yönelik eşsiz veya en azından istisnai tanıklık üstlenir. Tutap

Hadrianapolis, özellikle şu kriterleri karşılama potansiyeline sahiptir:

Dünyada benzeri olmayan Cennet Nehirleri personifikasyonları içeren mozaikler, insanoğlunun yaratıcı dehasının eşsiz bir örneğidir. Tevrat'ta adı geçen dört nehrin insan figürleri olarak tasvir edildiği bu mozaikler, başka hiçbir yerde görülmemektedir.

Roma ve Bizans dönemlerinin kesintisiz yerleşim tarihi, farklı medeniyetlerin kültürel alışverişini somut olarak sergileyen bir arkeolojik katmanlaşma sunmaktadır.

Pagan dönemden Hristiyanlığa geçişin izlerini taşıyan yapılar (pagan tapınakların üzerine inşa edilen kiliseler), ortadan kalkmış inanç sistemlerine istisnai tanıklık etmektedir.

Ören Yeri Statüsü: UNESCO Yolunda Önemli Bir Adım

Hadrianopolis'te 2023 yılında yapımına başlanan karşılama merkezinin inşası tamamlanmış ve geçici kabulü yapılmıştır. Artık Hadrianopolis, ören yeri statüsündedir.

Osmanlı ahşap mimarisinin en güzel örneklerinin günümüze kadar yaşatılarak gelen ve UNESCO tarafından Dünya Miras Şehri Safranbolu'dan sonra, Hadrianopolis, artık turizmin önemli bir odak noktası ve Karadeniz Bölgesi'ndeki en değerli arkeolojik merkezlerden biri haline gelmiştir.

Ören yeri statüsü ile birlikte turist sayısında önemli bir artış beklenmektedir. Karşılama merkeziyle birlikte kafeterya, hediyelik eşya dükkanları, restoran, tuvalet, bebek odası ve mescidi olan modern bir birime kavuşulmuştur.

Karabük'ün İkinci UNESCO Mirası Olabilir

Karabük ili, 1994 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Ana Listesi'nde yer alan Safranbolu Şehri ile tanınmaktadır. Hadrianapolis'in de Geçici Liste'ye ve ardından Ana Liste'ye alınması halinde, Karabük iki UNESCO Dünya Mirası'na ev sahipliği yapan ender illerden biri olacaktır.

Bu durum, bölge turizmine önemli bir ivme kazandıracak ve Safranbolu-Hadrianapolis rotası olarak yeni bir kültür turizmi güzergahı oluşturacaktır.

UNESCO Sürecinde Atılması Gereken Adımlar

Başvuru süreci şu adımlardan oluşur: Ulusal Envanter Hazırlığı: Aday alanların belirlenmesi ve ulusal yönetim stratejisinin oluşturulması. Başvuru Dosyası Hazırlığı: Alanın tanımı, tarihi, evrensel değeri ve korunma planlarının detaylandırıldığı dosyanın hazırlanması. UNESCO Sekretaryasına Sunum: Dosyanın UNESCO'ya sunulması ve uzman komisyonlar tarafından değerlendirilmesi.

Hadrianapolis için bu sürecin başarıyla tamamlanabilmesi için yerel yönetimler, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ve ilgili bakanlıkların koordineli çalışması gerekmektedir.

Diğer UNESCO Antik Kentlerinin Türkiye'ye Katkısı

TUTAP Başkanı Yıldız'ın da vurguladığı gibi, Göbeklitepe, Çatalhöyük, Hierapolis, Efes, Bergama gibi UNESCO listesindeki antik kentler, Türkiye'nin tanıtımına ve ekonomisine büyük katkı sağlamaktadır.

2025 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne Manisa ili Salihli ilçesinde bulunan "Sardes Antik Kenti ve Bin Tepe Lidya Tümülüsleri" kaydedilmiştir.

Bu örnekler, Hadrianapolis'in de aynı potansiyele sahip olduğunu göstermektedir.

Hadrianapolis'in Eşsiz Özellikleri

Hadrianapolis'i UNESCO adaylığı için güçlü kılan özellikler şunlardır:

Dünyada tek olan Cennet Nehirleri personifikasyonlu mozaikler, Nuh'un Gemisi temalı Erken Bizans mozaikleri, MS 2-3. yüzyıla tarihlenen Phrygia inançlarıyla ilişkili anıtsal kültik niş, 2022'de keşfedilen Asklepios kültü (Karadeniz'de ilk epigrafik kanıt), Geç Kalkolitik dönemden (MÖ 3500) MS 8. yüzyıla kadar kesintisiz yerleşim ve Aziz Alypius Stylites ile bağlantılı Hristiyanlık tarihi açısından önemi, bu özellikler arasında sayılabilir.

Sonuç

Hadrianapolis UNESCO yolunda önemli adımlar atmaktadır. TUTAP'ın desteği, ören yeri statüsünün kazanılması ve devam eden kazı çalışmaları, antik kentin UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınma sürecini hızlandıracaktır.

Karadeniz'in Zeugması olarak anılan Hadrianapolis, dünyada benzeri olmayan mozaikleri, zengin arkeolojik katmanlaşması ve dini tarihi açısından evrensel değere sahiptir. Bu değerlerin UNESCO tarafından tescil edilmesi, hem Türkiye'nin kültürel mirasının tanıtımına hem de Karabük bölgesinin turizm potansiyeline büyük katkı sağlayacaktır.

Hadrianapolis'i ziyaret etmek ve bu eşsiz mirası yerinde deneyimlemek isteyenler, Safranbolu'ya yakın konumuyla Hadriana Hotel'de konaklamayı tercih edebilir.

Kaynakça:

• TUTAP (Türkiye Tanıtma Platformu) - www.tutap.com.tr

• UNESCO Türkiye Milli Komisyonu - www.unesco.org.tr

• Karabük Derin Haber (2026) - www.karabukderinhaber.com